onderhou deur BlueTek

+27 (18) 297 0164 verkope@spel.co.za

Dit hoef nie te alle tye ‘ten alle tye’ te wees nie

Geplaas deur Gerhard van Huyssteen, Saterdag 10 Junie 2017 op VivA:

Taalpuriste is ʼn kwaai-kwaai klomp. Onlangs ontvang ek byvoorbeeld weer ʼn e-pos waarin die skrywer (kom ons noem haar Corrigenda) kla oor die grammatikatoetser in die SkryfGoed 5-programmatuur. Met haar toestemming plak ek hier ʼn ongeredigeerde uittreksel uit haar e-pos:

“Die fout wat ek in SkryfGoed 5 opgetel het is dat die program sê te alle tye moet lui ten alle tye. Na my mening kan net 1 uit 100 000 Afrikaanssprekende mense spel. Die verkeerd spel van sekere woorde word deur duisende taalgebruikers nageboots, en hierdie is een so ʼn geval. Die korrekte spelling kan gekontroleer word deur na die Woordelys en Spelreëls, 2009, op p 424 te kyk asook na ander bronne. Dit is ongelooflik dat uiters onkundige mense toegelaat was om aan hierdie program te werk.”

Matteus 7:5 se splinters en balke is nie vandag ter sake nie; kom ons fokus op die ter tafel gelegde kwessie.

Corrigenda merk tereg op dat die Afrikaanse woordelys en spelreëls (AWS) slegs te alle tye erken. Haar interpretasie van die grammatikatoetser se aanbeveling is helaas nie 100% korrek nie, aangesien die voorstel lui dat daar “moontlik” ʼn fout kan wees. Die grammatikatoetser doen dus niks anders nie as om haar aandag te vestig op ʼn verskynsel waar meerdere stelwyses korrek sou kon wees. Klop dit met die werklikheid?

  • As ʼn mens in groot versamelings geredigeerde tekste na frekwensies gaan soek, blyk dit dat te alle tye in 72,6% van alle gevalle voorkom, ten alle tye 26,9% keer, en ter alle tye 0,5%. Laasgenoemde is weglaatbaar klein, maar as taalkundige kan ek nie ten alle tye se relatief hoë frekwensie ignoreer nie.
  • Inderdaad erken sommige woordeboeke (byvoorbeeld Taljaard se gesaghebbende Tweetalige voorsetselwoordeboekte alle tye naas ten alle tye. Só gesien, is die grammatikatoetser dus júis nonfascisties deur uit te wys dat wisseling moontlik is. Ek gee wel toe dat die grammatikatoetser nie net te alle tye nie, maar ook ten alle tye as ʼn wisselvorm moet merk.

In 2010 was die mees gestelde taalvraag by die Nederlandse Taalunie se taaladviesdiens (soortgelyk aan VivA se taaladviesdiens vir Afrikaans) die vraag oor die korrekte skryfwyse van “te allen tijden”. Dit blyk dus – ook vir ons noordertaalgenote – ʼn moeilike kwessie te wees.

Uitdrukkings met te (soos te dien effekte), ten (soos ten gunste van) en ter (soos ter wille van) is sogenaamde historiese relikte – gefossileerde taalvorme wat deur gebruikers aangeleer word en wat nie deur die eietydse grammatika voorspel kan word nie; handige museumstukkies in die Afrikaanse woordeskat.

Net soos wat fossiele verweer, so verweer hierdie taalelemente ook. In die nuwe AWS (wat volgende maand op die winkelrakke sal verskyn) kry ons byvoorbeeld te gronde gaan naas ten gronde gaante geleëner tyd of te gelegener tyd of ter geleëner tyd of ter gelegener tyd; te of ter ruste lêten tyde of tye vanten minste of tenminsteter syde of tersydeter wille van of terwille van.

Dit bly Corrigenda se verantwoordelikheid om hierdie fossieltjies aan te leer en ten minste konsekwent te gebruik. ʼn Grammatikatoetser is bloot ʼn hulpmiddel; dit kan steeds nie by ʼn intelligente gebruiker kers vashou nie.

 

Hierdie rubriek het in gewysigde vorm in Beeld van 10 Junie 2017 verskyn.